Suchość w ustach

 

Suchość w ustach, zwana także kserostomią, jest stanem obniżonej (niewystarczającej do odpowiedniego nawilżenia jamy ustnej) ilości śliny. Ta dolegliwość może być zarówno uciążliwa, jak i poważna dla ogólnego stanu zdrowia, a także negatywnie wpływać na apetyt i przyjemność z jedzenia. Suchość w ustach może wywoływać dyskomfort u osób noszących protezy zębowe.

Suchość w ustach

Jak powstaje ślina?

 

Ślina jest wytwarzana przez gruczoły ślinowe, znajdujące się w jamie ustnej. Nawilża i rozkłada żywność, zmywa cząsteczki jedzenia z zębów oraz dziąseł, a także pomaga w przełykaniu. Stanowi podstawową barierę obronną przed próchnicą i jest odpowiedzialna za utrzymanie odpowiedniej kondycji oraz zdrowia miękkich i twardych tkanek. Zawiera składniki mineralne, które pomagają utrzymać mocne i zdrowe zęby. Jej skład pozwala zwalczać drobnoustroje (wirusów, bakterii, grzybów), szkodliwe produkty ich metabolizmu oraz neutralizować kwasy produkowane przez bakterie, a co za tym idzie zapobiega rozwojowi wielu chorób.

 

Kiedy występuje suchość w ustach?

 

Suchość w ustach może być wynikiem oddziaływania różnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych, towarzyszyć człowiekowi w okresach zdenerwowania, stresu lub ciąży.  Nasilenie jej występowania może być związane ze starzeniem się. Sama w sobie nie jest wyjątkowo istotną komplikacją. Jednak czasami może być objawem innego, poważnego schorzenia, które wymaga leczenia. Może również prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie dziąseł, próchnica oraz infekcje.

 

Objawy kserostomii

Oznakami występowania kserostomii są między innymi:

 

Przyczyny suchości w ustach

 

Najczęstszą przyczyną suchości w ustach jest podeszły wiek lub nieodpowiedni styl życia, np.:

Suchość w jamie ustnej jest częstym skutkiem ubocznym działania leków dostępnych powszechnie (na receptę i bez recepty), w tym tych stosowanych w leczeniu depresji, zaburzeń psychotycznych lęku, bólu, alergii i przeziębień (leki przeciwhistaminowe), otyłości, trądziku, padaczki, nadciśnienia (diuretyki), biegunki, nudności, nietrzymania moczu, a także astmy (leki indukujące rozszerzenie oskrzeli) oraz choroby Parkinsona.

Upośledzenie wydzielania śliny może być także efektem ubocznym zażywania środków zwiotczających mięśnie oraz uspokajających.

Suchość w ustach nasila się wraz z wiekiem. Istnieją dowody na to, że związek z tą kwestią nie wynika tylko z samego procesu starzenia, a raczej wiąże się ze wzrostem współistniejących przewlekłych schorzeń, co w konsekwencji zwiększa zapotrzebowanie na stosowanie leków.

 

U kogo diagnozowana jest suchość w ustach?

Kserostomia jest diagnozowana u osób z przebiegiem różnych chorób i infekcji. W tym zespołu Sjögrena, AIDS, choroby Alzheimera, cukrzycy, anemii, mukowiscydozy, reumatoidalnego zapalenia stawów, nadciśnienia, choroby Parkinsona, udaru oraz szeregu infekcji wirusowych oraz bakteryjnych.

Upośledzenie wydzielania śliny może być efektem ubocznym niektórych zabiegów medycznych i chirurgicznych, w przypadku których dochodzi do usunięcia lub uszkodzenia gruczołów ślinowych, ingerencji w ich strukturę, a także nerwów w okolicy głowy oraz szyi. Może być skutkiem chemioterapii i leczenia z wykorzystaniem promieniowania. Również odwodnienie organizmu wywołane min. gorączką, nadmiernym poceniem się, wymiotami, biegunką, utratą krwi lub oparzeniami może powodować suchość w ustach.

 

Suchość w ustach w ciąży

Nudności w porze porannej, ogólne zmęczenie, bóle głowy, skurcze mięśni, bezsenność, to niektóre z powszechnie znanych dolegliwości w trakcie ciąży. Dodatkowym objawem, który może być z nią związany jest suchość w ustach.

Zmiany hormonalne są często odpowiedzialne za nasilenie kserostomii w pierwszym trymestrze, co szczególnie odczuwalne bywa w nocy w postaci dyskomfortu w jamie ustnej. Dzieje się tak, min. ponieważ okresowi temu towarzyszy nadmierne oddawanie moczu i wymioty prowadzące do odwodnienia organizmu.

Suchość w ustach w czasie ciąży może prowadzić do różnych komplikacji. Występować może równocześnie zatkany nos, bóle głowy, metaliczny posmak w ustach.

Jeśli gruczoły nie wytwarzają wystarczającej ilości śliny, mogą wystąpić problemy z zębami i dziąsłami, takie jak zapalenie dziąseł, pojawienie się płytki nazębnej oraz próchnicy. Brak enzymów występujących w ślinie może prowadzić do rozwoju drobnoustrojów, wirusów, bakterii oraz grzybów.

Ważne jest, aby nie ignorować tego stanu rzeczy, ponieważ takie komplikacje mogą stwarzać poważne zagrożenie dla rozwijającego się płodu.

Suchość w ustach może pojawić się w czasie ciąży.

Suchość w ustach w trakcie ciąży jest częstym skutkiem ubocznym leków, w tym m.in. moczopędnych czy przeciwdepresyjnych. Ciąża to okres zwiększonego zapotrzebowania na wodę zarówno dla organizmu matki, jak i rozwijającego się płodu. Przepływ krwi oraz jej objętość w trakcie ciąży zwiększa się, a co za tym idzie nerki intensywniej wykonują swoją pracę, co może prowadzić do odwodnienia. Dodatkowo wzrasta tempo przemian metabolicznych z czym bezpośrednio związane jest zużywanie przez organizm wody w procesach przemian fizjologicznych.

Kserostomia może być powiązana z występowaniem cukrzycy ciążowej. W takim przypadku organizm nie jest w stanie wyprodukować wystarczającej ilości insuliny, na którą zapotrzebowanie w trakcie ciąży jest zwiększone.

 

Suchość w ustach a stres

Stres lub uczucie lęku mogą bezpośrednio doprowadzić do zmniejszenia przepływu śliny w ustach, oddechu przez usta, odwodnienia związanego ze zmniejszonym przyjmowaniem odpowiedniej ilości płynów, spożyciem alkoholu oraz innych używek.

Nie są to jednak jedyne przyczyny kserostomii u tej grupy osób. Zarówno jak w przypadku osób starszych lub kobiet w ciąży, również i osoby zmagające się ze stresem często zażywają leki pośrednio wpływające na ograniczenie wydzielania śliny przez gruczoły w jamie ustnej. Do tej grupy leków (benzodiazepiny)można zaliczyć środki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, beta-blokery, środki zwiotczające mięśnie, a także leki na Parkinsona oraz padaczkę.

Refluks kwaśny, który towarzyszyć może osobom w stresie, depresji lub innym stanie zaburzeń psychicznych, może wpływać na działanie ślinianek i prowadzić do ograniczenia wydzielania śliny. Innym czynnikiem są zaburzenia gospodarki wodnej organizmu związane z instynktem przetrwania, aktywowanym w nagłych atakach lęku lub paniki.

 

 

Jak zwalczyć suchość w ustach?

Kserostomia nie jest łatwa do opanowania. Postępowanie w przypadku leczenia tej przypadłości wymaga rozpoznania przyczyny, wdrożenia leczenia choroby lub zespołu chorób ogólnoustrojowych, które pośrednio ją wywołują. Należy złagodzić jej bezpośrednie objawy i wprowadzić środki zapobiegawcze.

Jeśli przyczyną jest stosowanie określonego leku, wówczas można rozważyć wdrożenie alternatywy lub zmiany dawki po konsultacji z lekarzem. Na rynku dostępne są np. syntetyczne substytuty śliny zawierające karboksymetylocelulozę, mukopolisacharyd, bazę polimeru glicerynianu lub mucyny. Ich zastosowanie może powodować tymczasowe zwilżenie błony śluzowej jamy ustnej. W przypadku pacjentów z zespołem Sjögrena z resztkową funkcją gruczołu ślinowego stwierdzono złagodzenie objawów suchości po zastosowaniu elektrostymulacji. Do stymulacji wydzielania śliny mogą być używane cukierki bezcukrowe oraz gumy do żucia zawierające ksylitol.

Pacjenci powinni rozważyć zmianę sposobu żywienia, układać plany żywieniowe tak, aby nie zawierały pokarmów suchych lub kwaśnych, oraz spożywać większe dawki napojów, przy tym unikając kofeiny oraz alkoholu. Możliwe jest podawanie leków zwiększających wydzielanie śliny w postaci np. pastylek do ssania.

Wyjątkowo istotne jest także  utrzymywanie wysokiego poziomu higieny jamy ustnej z zastosowaniem min. płukanek, żeli lub sprayu o działaniu stymulującym wydzielanie śliny lub nawilżającym tkanki miękkie. Pomocne może okazać się płukanie jamy ustnej płynem do codziennej higieny jamy ustnej Eludril Care, który zapewni odpowiedni poziom nawilżenia błon i dziąseł w jamie ustnej, jego miętowy smak odświeży oddech, a jednocześnie zestaw zawartych w nim składników pozwoli uniknąć podrażnień i ograniczyć odkładanie się płytki nazębnej. Aby zapobiegać nawrotom kserostomii, zaleca się zwiększenie częstotliwości wizyt kontrolnych u stomatologa.


Podsumowanie

Suchość w ustach często nie stanowi poważnego zagrożenia. Wykorzystując odpowiednie środki dostępne bez recepty można stosunkowo łatwo rozwiązać ten problem. Jeśli jednak wystąpią objawy, takie jak ból głowy, pieczenie, uszkodzenie błon, dziąseł, ostre pragnienie, biegunka lub nudności, to przyczyna może wymagać bardziej złożonej terapii pod okiem lekarza.

Szacuje się, że na kserostomię cierpieć może nawet jedna czwarta osób w wieku dorosłym, a szczególnie osoby starsze. Podsumowując problem ten staje się co raz bardziej powszechny ze względu na zjawisko starzenia się populacji społeczeństw wysoko rozwiniętych i nie powinien być bagatelizowany.

 

Literatura:

  1. Diagnosis and treatment of xerostomia (dry mouth). Napeñas J, et al. Odontology 97, 76–83(2009).
  2. Update knowledge of dry mouth- A guideline for dentists. Mohammed A. Afr Health Sci.Sep; 14(3): 736–742. (2014).
  1. How Common is Dry Mouth? Systematic Review and Meta-Regression Analysis of Prevalence Estimates. Agostini B, et al. Braz. Dent. J. Vol.29 no.6 Ribeirão Preto. (2018)
  2. Dry mouth – An overview. Ngo DiYing J, et al. Singapore Dental JournalVolume 36, (2015).
  3. Parasympathomimetic drugs for the treatment of salivary gland dysfunction due to radiotherapy. Cochrane Database of Systematic Reviews Davies AN. Shorthose K. (2015).
  4. Comparison between saliva stimulants and saliva substitutes in patients with symptoms related to dry mouth. A multi-centre study. Swedish Dental Journal. 14 (4): 153–61 Björnström M, Axéll T, Birkhed D. (1990).
  5. Etiology of xerostomia and dental caries among methamphetamine abusers. Oral Health & Preventive Dentistry. 3 (3): 189–95. Saini T, et al. (2005).
  6. Interventions for the management of dry mouth: topical therapies. Cochrane Database of Systematic Reviews (12). Furness S, et al. (2011).
  7. Pregnancy and olfaction: A review. Cameron EL. (2014).
  8. Cardiovascular physiology of pregnancy. Sanghavi M, et al. (2014).

 

PFM/15/2021

Opublikowano: 25 maja, 2021 (Ost. akt. 25 maja, 2021 )